บริการ / ธุรกรรมข้ามพรมแดนและการลงทุน
ซื้อขายข้ามประเทศ ความเสี่ยงย้ายเมื่อไร
สัญญาซื้อขายและจัดจำหน่ายระหว่างประเทศมีคำถามหนึ่งที่ควรตอบให้จบตั้งแต่ตอนร่าง คือความเสี่ยงในตัวสินค้าย้ายจากผู้ขายไปผู้ซื้อเมื่อใด เพราะบทตั้งต้นของกฎหมายไทยอาจไม่ตรงกับที่คู่สัญญาเข้าใจ
บทตั้งต้นตามมาตรา 370
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 370 กำหนดว่า ถ้าสัญญาต่างตอบแทนมีวัตถุที่ประสงค์เป็นการก่อให้เกิดหรือโอนทรัพยสิทธิในทรัพย์เฉพาะสิ่ง และทรัพย์นั้นสูญหรือเสียหายไปด้วยเหตุอย่างใดอย่างหนึ่งอันจะโทษลูกหนี้มิได้ การสูญหรือเสียหายนั้นตกเป็นพับแก่เจ้าหนี้ ในสัญญาซื้อขาย เจ้าหนี้ในหนี้ส่งมอบสินค้าคือผู้ซื้อ ความเสียหายจึงตกที่ผู้ซื้อเป็นบทตั้งต้น
ของที่ยังไม่เป็นทรัพย์เฉพาะสิ่ง
วรรคสองระบุว่า ถ้าไม่ใช่ทรัพย์เฉพาะสิ่ง ให้ใช้บทวรรคก่อนบังคับนับแต่เวลาที่ทรัพย์นั้นกลายเป็นทรัพย์เฉพาะสิ่งตามมาตรา 195 วรรคสอง การค้าที่ซื้อขายกันตามชนิดและปริมาณ เช่นวัตถุดิบหรือสินค้าที่ผลิตเป็นล็อต จึงมีจุดเปลี่ยนอยู่ที่การแยกและระบุตัวสินค้า ไม่ใช่ที่การชำระราคาหรือการออกเอกสาร
ทำไมข้อสัญญาจึงสำคัญกว่าที่คิด
เพราะบทตั้งต้นวางความเสี่ยงไว้ที่ผู้ซื้อ และผูกจุดเปลี่ยนไว้กับข้อเท็จจริงเรื่องการระบุตัวสินค้า ข้อสัญญาที่กำหนดจุดส่งผ่านความเสี่ยงไว้ชัดจึงเปลี่ยนผลได้จริง คู่สัญญาที่ใช้เงื่อนไขการค้ามาตรฐาน ควรตรวจว่าเงื่อนไขที่เลือกกำหนดจุดส่งผ่านความเสี่ยงไว้ตรงกับที่เข้าใจกัน และตรงกับจุดที่กำหนดเรื่องค่าขนส่งและการประกันภัยหรือไม่
สัญญาจัดจำหน่ายมีอีกชั้นหนึ่ง
ในสัญญาจัดจำหน่าย สินค้าเดินทางเป็นชุดต่อเนื่องภายใต้กรอบสัญญาเดียว คำถามเรื่องความเสี่ยงจึงเกิดซ้ำทุกคำสั่งซื้อ การเขียนกรอบไว้ในสัญญาหลักว่าความเสี่ยงย้ายเมื่อใด และให้คำสั่งซื้อแต่ละครั้งอยู่ใต้กรอบนั้น ช่วยไม่ให้ต้องเจรจาใหม่ทุกครั้ง และช่วยให้เอกสารของแต่ละล็อตสอดคล้องกับสิ่งที่ตกลงกันไว้
สิ่งที่ควรเก็บไว้ตั้งแต่วันจัดส่ง
เพราะจุดเปลี่ยนตามมาตรา 370 ผูกกับข้อเท็จจริงเรื่องการแยกและระบุตัวสินค้า หลักฐานที่ตอบคำถามนี้ได้จึงเป็นเอกสารที่ทำขึ้นในวันจัดส่ง ไม่ใช่เอกสารที่รวบรวมย้อนหลังตอนเกิดข้อพิพาท รายการบรรจุ ภาพถ่ายสภาพสินค้า และเอกสารขนส่งที่ระบุล็อตหรือหมายเลขกำกับ จึงมีค่ามากกว่าที่เห็นในวันที่ทุกอย่างยังปกติ
PREPARE
สิ่งที่ควรเตรียม
- สัญญาซื้อขายหรือสัญญาจัดจำหน่ายฉบับหลัก
- คำสั่งซื้อของล็อตที่มีปัญหาและเงื่อนไขการค้าที่ใช้
- เอกสารขนส่งและรายการบรรจุของล็อตนั้น
- หลักฐานสภาพสินค้าตอนจัดส่งและตอนรับ
- กรมธรรม์ประกันภัยสินค้าและผู้เอาประกันภัย
QUESTIONS
คำถามที่พบบ่อยในเรื่องนี้
เงื่อนไขการค้าที่ใช้กันทั่วไป มีผลเหนือมาตรา 370 หรือไม่
มาตรา 370 เป็นบทตั้งต้นที่ใช้เมื่อคู่สัญญาไม่ได้ตกลงกันไว้เป็นอย่างอื่น การตกลงเรื่องจุดส่งผ่านความเสี่ยงไว้ในสัญญาจึงมีผลตามที่ตกลง สิ่งที่ต้องระวังคือเงื่อนไขการค้าที่อ้างถึงต้องถูกนำเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของสัญญาอย่างชัดเจน และต้องระบุฉบับหรือปีที่ใช้ เพราะการอ้างลอย ๆ อาจกลายเป็นประเด็นตีความในภายหลัง
ประกันภัยสินค้าครอบคลุมแล้ว ยังต้องสนใจเรื่องนี้ไหม
ยังต้องสนใจ เพราะกรมธรรม์ตอบว่าใครได้รับชดใช้ ส่วนมาตรา 370 ตอบว่าใครรับภาระความเสียหายในความสัมพันธ์ระหว่างผู้ซื้อกับผู้ขาย สองเรื่องนี้อาจไม่ตรงกัน โดยเฉพาะเมื่อผู้เอาประกันภัยไม่ใช่ฝ่ายที่รับความเสี่ยงตามสัญญา การตรวจให้ทั้งสองเรื่องสอดคล้องกันจึงควรทำตั้งแต่ตอนทำสัญญา
LAW
กฎหมายที่เกี่ยวข้อง
- ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 370
