บริการ / ธุรกรรมข้ามพรมแดนและการลงทุน
โอนหุ้นผิดแบบเป็นโมฆะ ไม่ใช่แค่บกพร่อง
การซื้อขายหุ้นบริษัทจำกัดมีข้อกำหนดเรื่องแบบที่สั้นมากและเข้มมาก ผลของการทำไม่ครบไม่ใช่ความบกพร่องที่แก้ไขภายหลังได้ แต่เป็นโมฆะ และยังมีอีกชั้นหนึ่งที่แยกต่างหากคือการยันบริษัทและบุคคลภายนอก
โอนได้โดยไม่ต้องขอความยินยอม เว้นแต่
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1129 วรรคหนึ่งวางหลักว่า หุ้นนั้นย่อมโอนกันได้โดยมิต้องได้รับความยินยอมของบริษัท เว้นแต่เมื่อเป็นหุ้นชนิดระบุชื่อลงในใบหุ้น ซึ่งมีข้อบังคับของบริษัทกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น ข้อจำกัดการโอนหุ้นจึงไม่ได้มาจากกฎหมายเอง แต่มาจากข้อบังคับของบริษัท การอ่านข้อบังคับก่อนตกลงราคาจึงเป็นขั้นตอนแรก ไม่ใช่ขั้นตอนสุดท้าย
สี่อย่างที่ต้องครบ มิฉะนั้นเป็นโมฆะ
วรรคสองกำหนดว่า การโอนหุ้นชนิดระบุชื่อลงในใบหุ้นนั้น ถ้ามิได้ทำเป็นหนังสือและลงลายมือชื่อของผู้โอนกับผู้รับโอน มีพยานคนหนึ่งเป็นอย่างน้อยลงชื่อรับรองลายมือนั้น ๆ ด้วยแล้ว เป็นโมฆะ อนึ่ง ตราสารอันนั้นต้องแถลงเลขหมายของหุ้นซึ่งโอนกันนั้นด้วย ทั้งสี่อย่างคือหนังสือ ลายมือชื่อทั้งสองฝ่าย พยานรับรองอย่างน้อยหนึ่งคน และการระบุเลขหมายหุ้น
อีกชั้นหนึ่ง คือการยันบริษัทและบุคคลภายนอก
วรรคสามแยกเรื่องออกไปอีกชั้น คือการโอนเช่นนี้จะนำมาใช้แก่บริษัทหรือบุคคลภายนอกไม่ได้ จนกว่าจะได้จดแจ้งการโอนทั้งชื่อและสำนักของผู้รับโอนนั้นลงในทะเบียนผู้ถือหุ้น การโอนที่ทำถูกแบบครบถ้วนจึงยังผูกพันกันได้ระหว่างคู่สัญญา แต่ยังไม่พอที่จะใช้ยันบริษัทหรือบุคคลภายนอก ตราบใดที่ยังไม่ได้จดแจ้ง สองชั้นนี้จึงต้องทำให้ครบทั้งคู่
ควบรวมกิจการ สองรูปแบบตามมาตรา 1238
มาตรา 1238 กำหนดว่า บริษัทจำกัดจะควบรวมกันได้โดยใช้มติพิเศษ และวางรูปแบบไว้สองอย่าง คือควบรวมกันโดยเป็นบริษัทขึ้นใหม่ และบริษัทที่มาควบรวมกันต่างหมดสภาพการเป็นนิติบุคคล หรือควบรวมกันโดยบริษัทหนึ่งบริษัทใดยังคงมีสภาพเป็นนิติบุคคล และบริษัทอื่นที่ควบรวมกันหมดสภาพจากการเป็นนิติบุคคล รูปแบบที่สองนี้เป็นสิ่งที่เอกสารรุ่นเก่ายังบอกว่าทำไม่ได้
เลือกทางไหน และคำถามที่ต่างกัน
ทั้งสองทางนำไปสู่ผลที่ต่างกันและคำถามที่ต่างกัน การซื้อหุ้นตามมาตรา 1129 ทำให้บริษัทเดิมยังอยู่พร้อมภาระผูกพันทั้งหมดที่มีอยู่ คำถามจึงไปอยู่ที่การสอบทานกิจการและการรับประกันในสัญญาซื้อขายหุ้น ส่วนการควบรวมตามมาตรา 1238 ต้องใช้มติพิเศษและเปลี่ยนสภาพนิติบุคคลของบริษัทที่ควบรวม คำถามจึงไปอยู่ที่คะแนนเสียงที่ต้องได้และลำดับขั้นตอนตามกฎหมาย
PREPARE
สิ่งที่ควรเตรียม
- ข้อบังคับของบริษัทส่วนที่ว่าด้วยการโอนหุ้น
- ทะเบียนผู้ถือหุ้นฉบับปัจจุบันและใบหุ้น
- ตราสารการโอนหุ้นที่เคยทำไว้ในอดีต
- โครงสร้างผู้ถือหุ้นก่อนและหลังรายการที่จะทำ
- มติที่ประชุมที่เกี่ยวข้องและองค์ประชุมที่ต้องได้
QUESTIONS
คำถามที่พบบ่อยในเรื่องนี้
โอนหุ้นกันมานานแล้วแต่ไม่มีพยานลงชื่อ
มาตรา 1129 วรรคสองใช้คำว่าเป็นโมฆะ ซึ่งต่างจากความบกพร่องที่แก้ไขให้สมบูรณ์ในภายหลังได้ ข้อนี้จึงเป็นเรื่องที่ควรตรวจย้อนหลังก่อนเข้าทำรายการใหม่ เพราะสายการโอนที่ขาดตอนไปในอดีตย่อมกระทบว่าผู้ที่ปรากฏชื่ออยู่ในทะเบียนขณะนี้ได้หุ้นมาอย่างไร ซึ่งเป็นคำถามที่ผู้ซื้อรายใหม่จะถามอยู่ดี
จดแจ้งในทะเบียนผู้ถือหุ้นแล้วถือว่าจบหรือยัง
การจดแจ้งตามวรรคสามตอบเฉพาะเรื่องการยันบริษัทและบุคคลภายนอก ไม่ได้ทำให้การโอนที่ผิดแบบตามวรรคสองกลับสมบูรณ์ขึ้นมา สองวรรคนี้ตอบคนละคำถามและต้องผ่านทั้งคู่ ในทางปฏิบัติจึงควรเก็บทั้งตราสารการโอนที่ครบองค์ประกอบ และหลักฐานการจดแจ้งไว้คู่กันทุกครั้ง
LAW
กฎหมายที่เกี่ยวข้อง
- ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1129
- ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1238
