การออกกฎอยู่ในมาตรา 9 วรรคหนึ่ง (1)
พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 มาตรา 9 วรรคหนึ่ง (1) ให้ศาลปกครองมีอำนาจพิจารณาพิพากษาคดีพิพาทเกี่ยวกับการที่หน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐกระทำการโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย ไม่ว่าจะเป็นการออกกฎ คำสั่ง หรือการกระทำอื่นใด ถ้อยคำนี้วางการออกกฎไว้ในลำดับแรก เคียงกับคำสั่ง จึงไม่ใช่เรื่องที่ต้องอาศัยการตีความว่าฟ้องได้หรือไม่
เหตุแห่งความไม่ชอบด้วยกฎหมาย
มาตรา 9 วรรคหนึ่ง (1) ระบุเหตุไว้เป็นชุด คือกระทำโดยไม่มีอำนาจหรือนอกเหนืออำนาจหน้าที่ ไม่ถูกต้องตามกฎหมาย ไม่ถูกต้องตามรูปแบบขั้นตอนหรือวิธีการอันเป็นสาระสำคัญที่กำหนดไว้สำหรับการกระทำนั้น โดยไม่สุจริต มีลักษณะเป็นการเลือกปฏิบัติที่ไม่เป็นธรรม มีลักษณะเป็นการสร้างขั้นตอนโดยไม่จำเป็นหรือสร้างภาระให้เกิดกับประชาชนเกินสมควร หรือเป็นการใช้ดุลพินิจโดยมิชอบ
สองเหตุที่ใช้กับกฎได้ดีเป็นพิเศษ
ในบรรดาเหตุเหล่านั้น สองข้อที่ใช้กับการออกกฎได้ตรงที่สุดคือการกระทำโดยไม่มีอำนาจหรือนอกเหนืออำนาจหน้าที่ ซึ่งเป็นการเทียบกฎกับบทบัญญัติแม่บทที่ให้อำนาจออกกฎนั้น และการสร้างขั้นตอนโดยไม่จำเป็นหรือสร้างภาระให้เกิดกับประชาชนเกินสมควร ซึ่งเป็นการชั่งน้ำหนักระหว่างสิ่งที่กฎเรียกร้องกับสิ่งที่กฎนั้นมุ่งจะได้มา
ผลของคำพิพากษา และการประกาศในราชกิจจานุเบกษา
มาตรา 72 วรรคหนึ่ง (1) ให้ศาลปกครองมีอำนาจสั่งให้เพิกถอนกฎหรือคำสั่งหรือสั่งห้ามการกระทำทั้งหมดหรือบางส่วน ในกรณีที่มีการฟ้องว่ากระทำการโดยไม่ชอบด้วยกฎหมายตามมาตรา 9 วรรคหนึ่ง (1) และวรรคสามกำหนดว่า ในกรณีที่ศาลปกครองมีคำพิพากษาถึงที่สุดให้เพิกถอนกฎ ให้มีการประกาศผลแห่งคำพิพากษาในราชกิจจานุเบกษา และให้การประกาศดังกล่าวมีผลเป็นการเพิกถอนกฎนั้น
ย้อนหลังหรือไม่ ศาลกำหนดได้
มาตรา 72 วรรคสองให้อำนาจที่มีผลมากในทางปฏิบัติ คือในการมีคำบังคับตามวรรคหนึ่ง (1) ศาลปกครองมีอำนาจกำหนดว่าจะให้มีผลย้อนหลังหรือไม่ย้อนหลัง หรือมีผลไปในอนาคตถึงขณะใดขณะหนึ่งได้ หรือจะกำหนดให้มีเงื่อนไขอย่างใดก็ได้ ทั้งนี้ตามความเป็นธรรมแห่งกรณี ผู้ฟ้องคดีจึงควรระบุแต่ต้นว่าต้องการผลในทางเวลาแบบใด ไม่ใช่เพียงขอให้เพิกถอน
PREPARE
สิ่งที่ควรเตรียม
- ตัวกฎที่จะโต้แย้งพร้อมวันที่ประกาศใช้
- บทบัญญัติแม่บทที่ให้อำนาจออกกฎนั้น
- ขั้นตอนที่กฎหมายกำหนดไว้สำหรับการออกกฎ
- ผลกระทบที่เกิดกับผู้ฟ้องคดีจากกฎนั้น
- ภาระที่กฎสร้างขึ้นเทียบกับวัตถุประสงค์ของกฎ
QUESTIONS
คำถามที่พบบ่อยในเรื่องนี้
กฎออกมานานแล้ว ยังฟ้องเพิกถอนได้หรือไม่
มาตรา 52 วรรคหนึ่งระบุว่าการฟ้องคดีปกครองที่เกี่ยวกับการคุ้มครองประโยชน์สาธารณะหรือสถานะของบุคคลจะยื่นฟ้องเมื่อใดก็ได้ และวรรคสองให้ศาลรับคดีที่ยื่นเมื่อพ้นกำหนดเวลาไว้พิจารณาได้ ถ้าเห็นว่าจะเป็นประโยชน์แก่ส่วนรวมหรือมีเหตุจำเป็นอื่น การฟ้องเพิกถอนกฎซึ่งโดยสภาพกระทบคนจำนวนมาก จึงเป็นเรื่องที่ควรพิจารณาสองวรรคนี้ประกอบกันตั้งแต่ต้น
ต้องรอให้ถูกใช้กฎนั้นกับตนก่อนหรือไม่
มาตรา 9 วรรคหนึ่ง (1) แยกการออกกฎออกจากคำสั่งไว้ในบทเดียวกัน จึงเป็นสองเรื่องที่ฟ้องได้คนละทาง สิ่งที่ต้องแสดงให้ได้ในการฟ้องเพิกถอนกฎคือความเดือดร้อนหรือเสียหายที่เกิดจากตัวกฎเอง ซึ่งเป็นคนละข้อเท็จจริงกับความเดือดร้อนจากคำสั่งที่ออกตามกฎนั้นในภายหลัง และการรอจนมีคำสั่งอาจทำให้ต้องเดินสองทางพร้อมกัน
LAW
กฎหมายที่เกี่ยวข้อง
- พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 มาตรา 9
- พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 มาตรา 72
