ของเสียหายระหว่างทาง เถียงกันที่เวทีไหน
ข้อพิพาทซื้อขายระหว่างประเทศส่วนใหญ่เริ่มจากคำถามเดียวกัน คือของเสียหายหรือสูญหายระหว่างทาง แล้วใครรับความเสี่ยง ส่วนคำถามที่สองซึ่งมาถึงเร็วกว่าคือเรื่องนี้จะไปเถียงกันที่ไหน
ความเสี่ยงตกแก่เจ้าหนี้ ไม่ใช่ผู้ขาย
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 370 กำหนดว่า ถ้าสัญญาต่างตอบแทนมีวัตถุที่ประสงค์เป็นการก่อให้เกิดหรือโอนทรัพยสิทธิในทรัพย์เฉพาะสิ่ง และทรัพย์นั้นสูญหรือเสียหายไปด้วยเหตุอย่างใดอย่างหนึ่งอันจะโทษลูกหนี้มิได้ การสูญหรือเสียหายนั้นตกเป็นพับแก่เจ้าหนี้ ในสัญญาซื้อขาย เจ้าหนี้ในหนี้ส่งมอบคือผู้ซื้อ ผลจึงต่างจากที่หลายฝ่ายคาดไว้
จุดที่ของกลายเป็นทรัพย์เฉพาะสิ่ง
วรรคสองของมาตรา 370 ระบุว่า ถ้าไม่ใช่ทรัพย์เฉพาะสิ่ง ให้ใช้บทวรรคก่อนบังคับ แต่นับแต่เวลาที่ทรัพย์นั้นกลายเป็นทรัพย์เฉพาะสิ่งตามมาตรา 195 วรรคสองไป การค้าระหว่างประเทศที่ซื้อขายสินค้าตามชนิดและปริมาณ จึงมีคำถามเพิ่มว่าของกลายเป็นทรัพย์เฉพาะสิ่งเมื่อใด ซึ่งเป็นข้อเท็จจริงเรื่องการแยกและระบุตัวสินค้า ไม่ใช่เรื่องวันที่ในเอกสาร
ข้อสัญญาเรื่องความเสี่ยงจึงมีค่ามาก
เพราะมาตรา 370 วางผลไว้ในทางที่ผู้ซื้อรับความเสี่ยง และวางจุดตั้งต้นไว้ที่การเป็นทรัพย์เฉพาะสิ่ง ข้อสัญญาที่กำหนดจุดส่งผ่านความเสี่ยงไว้ชัดจึงเป็นข้อที่เปลี่ยนผลได้จริง ไม่ใช่ข้อประกอบ การใช้เงื่อนไขการค้ามาตรฐานที่ระบุจุดส่งมอบและจุดส่งผ่านความเสี่ยงไว้ตรงกัน จึงเป็นการตอบคำถามนี้ล่วงหน้าแทนที่จะปล่อยให้ไปเถียงกันตอนของเสียหายแล้ว
เวทีที่จะเถียงกัน และกำหนดที่มาถึงก่อน
สัญญาซื้อขายระหว่างประเทศมักมีข้อสัญญาอนุญาโตตุลาการ เมื่อฝ่ายใดเลือกฟ้องศาลไทยแทน พระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ พ.ศ. 2545 มาตรา 14 ให้ฝ่ายที่ถูกฟ้องยื่นคำร้องขอให้ศาลจำหน่ายคดี ไม่ช้ากว่าวันยื่นคำให้การหรือภายในระยะเวลาที่มีสิทธิยื่นคำให้การ กำหนดนี้มาถึงก่อนที่การตรวจเอกสารขนส่งและรายงานความเสียหายจะเสร็จ จึงต้องตัดสินใจเรื่องเวทีคู่ขนานไปกับการตรวจข้อเท็จจริง
สองคำถามที่ควรแยกกันตั้งแต่ต้น
เมื่อของเสียหายระหว่างทาง สิ่งที่ควรแยกให้ชัดคือคำถามเรื่องความเสี่ยงตามมาตรา 370 ประกอบกับข้อสัญญาที่ตกลงกันไว้ กับคำถามเรื่องเวทีตามข้อสัญญาอนุญาโตตุลาการและมาตรา 14 คำถามแรกตัดสินว่าใครรับภาระ คำถามที่สองตัดสินว่าจะไปตัดสินกันที่ไหน และคำถามที่สองมีกำหนดเวลาที่สั้นกว่ามาก
PREPARE
สิ่งที่ควรเตรียม
- สัญญาซื้อขายพร้อมเงื่อนไขการค้าและข้อสัญญาความเสี่ยง
- เอกสารขนส่งและหลักฐานการส่งมอบ
- หลักฐานว่าสินค้าถูกแยกและระบุตัวเมื่อใด
- รายงานความเสียหายและหลักฐานสภาพสินค้า
- หมายศาลและวันครบกำหนดยื่นคำให้การ ถ้าถูกฟ้องแล้ว
QUESTIONS
คำถามที่พบบ่อยในเรื่องนี้
ยังไม่ได้รับของ ทำไมต้องรับความเสี่ยงด้วย
มาตรา 370 วางผลไว้ที่การสูญหรือเสียหายด้วยเหตุอันจะโทษลูกหนี้มิได้ ตกเป็นพับแก่เจ้าหนี้ ซึ่งในหนี้ส่งมอบสินค้า เจ้าหนี้คือผู้ซื้อ ผลนี้เป็นบทตั้งต้นที่ใช้เมื่อคู่สัญญาไม่ได้ตกลงกันไว้เป็นอย่างอื่น การตรวจข้อสัญญาเรื่องจุดส่งผ่านความเสี่ยงจึงต้องทำก่อนจะสรุปว่าใครรับภาระ
สัญญาให้ไปอนุญาโตตุลาการต่างประเทศ แต่คู่ค้าฟ้องศาลไทย
มาตรา 14 รองรับกรณีนี้ไว้ โดยให้ฝ่ายที่ถูกฟ้องยื่นคำร้องขอให้ศาลจำหน่ายคดีไม่ช้ากว่าวันยื่นคำให้การหรือภายในระยะเวลาที่มีสิทธิยื่นคำให้การ สิ่งที่ต้องทำทันทีคือดูวันครบกำหนดยื่นคำให้การ แล้วตัดสินใจว่าจะยืนยันเวทีตามสัญญาหรือจะสู้ในศาลไทย เพราะเมื่อพ้นกำหนดแล้ว ทางเลือกนี้ปิดลง
LAW
กฎหมายที่เกี่ยวข้อง
- ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 370
- พระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ พ.ศ. 2545 มาตรา 14
