ถูกบุกรุกที่ดิน ฟ้องเอาคืนได้ภายในหนึ่งปี
ข้อพิพาทที่ดินมักเริ่มเงียบ ๆ ด้วยการที่มีคนเข้ามาใช้ที่ดินแล้วเจ้าของคิดว่าค่อยจัดการก็ได้ แต่กฎหมายให้เวลาเพียงหนึ่งปี และเมื่อพ้นไปแล้ว รูปคดีเปลี่ยนจากเรื่องง่ายเป็นเรื่องยากทันที
ถูกรบกวนกับถูกแย่งไม่เหมือนกัน
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์แยกสองสถานการณ์ไว้คนละมาตรา มาตรา 1374 ใช้กับกรณีผู้ครอบครองถูกรบกวนในการครอบครองทรัพย์สินเพราะมีผู้สอดเข้าเกี่ยวข้องโดยมิชอบด้วยกฎหมาย ส่วนมาตรา 1375 ใช้กับกรณีที่ถูกแย่งการครอบครองไปแล้ว การจัดว่าเรื่องของเราเป็นแบบใดจึงเป็นงานแรก เพราะสิ่งที่ขอต่อศาลและวิธีพิสูจน์ต่างกัน
สิทธิเมื่อถูกรบกวน
มาตรา 1374 วรรคหนึ่งกำหนดว่า ผู้ครอบครองมีสิทธิจะให้ปลดเปลื้องการรบกวนนั้นได้ และถ้าเป็นที่น่าวิตกว่าจะยังมีการรบกวนอีก ผู้ครอบครองจะขอต่อศาลให้สั่งห้ามก็ได้ วรรคสองกำหนดว่าการฟ้องคดีเพื่อปลดเปลื้องการรบกวนนั้นต้องฟ้องภายในปีหนึ่งนับแต่เวลาถูกรบกวน คำสั่งห้ามล่วงหน้าจึงเป็นสิ่งที่กฎหมายเปิดช่องไว้ ไม่ใช่ต้องรอให้เกิดซ้ำก่อน
สิทธิเมื่อถูกแย่งการครอบครอง
มาตรา 1375 วรรคหนึ่งกำหนดว่า ถ้าผู้ครอบครองถูกแย่งการครอบครองโดยมิชอบด้วยกฎหมาย ผู้ครอบครองมีสิทธิจะได้คืนซึ่งการครอบครอง เว้นแต่อีกฝ่ายหนึ่งมีสิทธิเหนือทรัพย์สินดีกว่าซึ่งจะเป็นเหตุให้เรียกคืนจากผู้ครอบครองได้ และวรรคสองกำหนดว่าการฟ้องคดีเพื่อเอาคืนซึ่งการครอบครองนั้นต้องฟ้องภายในปีหนึ่งนับแต่เวลาถูกแย่งการครอบครอง
ข้อยกเว้นที่รักษาการครอบครองไว้
มาตรา 1384 กำหนดว่า ถ้าผู้ครอบครองขาดยึดถือทรัพย์สินโดยไม่สมัคร และได้คืนภายในเวลาปีหนึ่งนับแต่วันขาดยึดถือ หรือได้คืนโดยฟ้องคดีภายในกำหนดนั้น มิให้ถือว่าการครอบครองสะดุดหยุดลง ข้อนี้สำคัญกับคนที่กำลังนับเวลาครอบครองปรปักษ์อยู่ เพราะการฟ้องภายในหนึ่งปีรักษาความต่อเนื่องของการครอบครองไว้ได้
หนึ่งปีนั้นสั้นกว่าที่รู้สึก
ในทางปฏิบัติ เวลาหนึ่งปีหมดไปกับการเจรจา การรอให้ผู้ใหญ่ในครอบครัวคุยกัน หรือการรอผลการรังวัด โดยที่ไม่มีใครนับวันอยู่ สิ่งที่ควรทำตั้งแต่วันแรกจึงเป็นการบันทึกว่าเหตุเกิดเมื่อใดให้ชัด และถ่ายภาพสภาพที่ดินไว้ เพราะเมื่อเรื่องขึ้นศาลในภายหลัง วันที่เริ่มถูกรบกวนหรือถูกแย่งการครอบครองจะกลายเป็นประเด็นที่ต่อสู้กันเอง
PREPARE
สิ่งที่ควรเตรียม
- โฉนดหรือเอกสารสิทธิ พร้อมสารบัญจดทะเบียน
- บันทึกวันที่เริ่มถูกรบกวนหรือถูกแย่งการครอบครอง
- ภาพถ่ายสภาพที่ดินก่อนและหลังเหตุ
- ผลการรังวัดหรือระวางแผนที่จากสำนักงานที่ดิน
- หลักฐานการใช้ประโยชน์ของเราเอง เช่น ใบเสร็จค่าน้ำค่าไฟ ภาษีที่ดิน
QUESTIONS
คำถามที่พบบ่อยในเรื่องนี้
เพื่อนบ้านรุกที่มาสองปีแล้ว เพิ่งอยากจัดการ
มาตรา 1374 และ 1375 กำหนดเวลาฟ้องไว้หนึ่งปีสำหรับการปลดเปลื้องการรบกวนและการเอาคืนซึ่งการครอบครอง แต่ทั้งสองมาตรานี้พูดถึงการครอบครอง ซึ่งเป็นคนละเรื่องกับการฟ้องในฐานะเจ้าของกรรมสิทธิ์ การจัดประเภทของสิทธิที่จะใช้จึงเป็นประเด็นแรกที่ต้องดู และผูกกับว่าที่ดินนั้นมีเอกสารสิทธิประเภทใด
ถูกแย่งที่ไปแล้วแต่ยังนับเวลาครอบครองปรปักษ์อยู่
มาตรา 1384 กำหนดว่า ถ้าผู้ครอบครองขาดยึดถือทรัพย์สินโดยไม่สมัคร และได้คืนภายในหนึ่งปีนับแต่วันขาดยึดถือ หรือได้คืนโดยฟ้องคดีภายในกำหนดนั้น มิให้ถือว่าการครอบครองสะดุดหยุดลง การฟ้องให้ทันหนึ่งปีจึงมีผลสองชั้นในกรณีนี้ คือทั้งได้ที่คืนและรักษาความต่อเนื่องของการครอบครองไว้ด้วย
LAW
กฎหมายที่เกี่ยวข้อง
- ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1374, 1375 และ 1384
