คดีมรดก ใครเป็นทายาท และอายุความหนึ่งปี
คดีมรดกมีกำหนดเวลาที่สั้นผิดจากคดีแพ่งทั่วไปมาก เพียงหนึ่งปี และเป็นเรื่องที่ครอบครัวมักปล่อยไว้เพราะยังไม่อยากพูดถึงกันในช่วงที่เพิ่งสูญเสีย
ใครเป็นทายาทโดยธรรม
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1629 กำหนดว่าทายาทโดยธรรมมีหกลำดับเท่านั้น เรียงลำดับก่อนหลังคือ ผู้สืบสันดาน บิดามารดา พี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน พี่น้องร่วมบิดาหรือร่วมมารดาเดียวกัน ปู่ ย่า ตา ยาย และลุง ป้า น้า อา ส่วนคู่สมรสที่ยังมีชีวิตอยู่ก็เป็นทายาทโดยธรรมเช่นกัน แต่อยู่ภายใต้บทบัญญัติพิเศษของมาตรา 1635 ซึ่งกำหนดส่วนแบ่งไว้ต่างหาก
ส่วนแบ่งของคู่สมรส
มาตรา 1635 แบ่งไว้สี่กรณี ถ้ามีผู้สืบสันดาน คู่สมรสได้ส่วนแบ่งเสมือนหนึ่งว่าตนเป็นทายาทชั้นบุตร ถ้าไม่มีผู้สืบสันดานแต่มีบิดามารดา หรือมีพี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน คู่สมรสได้กึ่งหนึ่ง ถ้ามีทายาทลำดับที่สี่ ห้า หรือหก คู่สมรสได้สองส่วนในสาม และถ้าไม่มีทายาทตามมาตรา 1629 เลย คู่สมรสได้รับมรดกทั้งหมด
อายุความหนึ่งปีที่คนมักพลาด
มาตรา 1754 วรรคหนึ่งห้ามมิให้ฟ้องคดีมรดกเมื่อพ้นกำหนดหนึ่งปีนับแต่เมื่อเจ้ามรดกตาย หรือนับแต่เมื่อทายาทโดยธรรมได้รู้หรือควรได้รู้ถึงความตายของเจ้ามรดก วรรคสองกำหนดให้คดีฟ้องเรียกตามข้อกำหนดพินัยกรรมมีกำหนดหนึ่งปีนับแต่ผู้รับพินัยกรรมได้รู้หรือควรได้รู้ถึงสิทธิของตน และวรรคสามให้เจ้าหนี้ของเจ้ามรดกมีกำหนดหนึ่งปีนับแต่รู้หรือควรรู้ถึงความตายเช่นกัน
เพดานสิบปี
มาตรา 1754 วรรคท้ายกำหนดว่า ไม่ว่ากรณีใดในวรรคก่อน ๆ ก็ตาม มิให้ฟ้องร้องเมื่อพ้นกำหนดสิบปีนับแต่เมื่อเจ้ามรดกตาย เส้นนี้เดินอยู่เสมอโดยไม่ขึ้นกับว่าใครรู้อะไรเมื่อไหร่ ทรัพย์มรดกที่ปล่อยไว้ไม่ได้จัดการนานหลายปีจึงมีปัญหาซ้อนกันสองชั้น คือทั้งกำหนดเวลาและการที่ทรัพย์ถูกโอนหรือใช้สอยไปแล้วโดยคนใดคนหนึ่ง
พินัยกรรมกับการแบ่งตามกฎหมาย
เมื่อมีพินัยกรรม การแบ่งเป็นไปตามที่พินัยกรรมกำหนดในส่วนที่พินัยกรรมนั้นครอบคลุม ส่วนทรัพย์ที่พินัยกรรมไม่ได้กล่าวถึง ยังคงตกแก่ทายาทโดยธรรมตามลำดับในมาตรา 1629 ข้อพิพาทจำนวนมากจึงไม่ได้อยู่ที่ว่าพินัยกรรมจริงหรือปลอม แต่อยู่ที่ว่าพินัยกรรมนั้นทำถูกแบบตามที่กฎหมายกำหนดหรือไม่ และครอบคลุมทรัพย์รายการใดบ้าง
PREPARE
สิ่งที่ควรเตรียม
- ใบมรณบัตรและทะเบียนบ้านของเจ้ามรดก
- เอกสารแสดงความเป็นทายาท เช่น สูติบัตร ทะเบียนสมรส
- พินัยกรรม ถ้ามี พร้อมต้นฉบับ
- โฉนดที่ดินและเอกสารสิทธิในทรัพย์สินทุกรายการ
- สมุดบัญชีธนาคารและหลักฐานหนี้สินของเจ้ามรดก
QUESTIONS
คำถามที่พบบ่อยในเรื่องนี้
เจ้ามรดกตายไปสามปีแล้ว ยังทำอะไรได้ไหม
มาตรา 1754 วางกำหนดหนึ่งปีไว้ แต่จุดตั้งต้นผูกกับการรู้หรือควรรู้ถึงความตาย และยังมีเพดานสิบปีนับแต่เจ้ามรดกตายกำกับอยู่ นอกจากนี้ลักษณะของสิ่งที่จะเรียกร้องก็ต่างกัน การขอตั้งผู้จัดการมรดกกับการฟ้องเรียกทรัพย์จากผู้ที่ยึดถือไว้ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน จึงควรให้ดูข้อเท็จจริงก่อนสรุปว่าหมดสิทธิแล้ว
ทายาทคนหนึ่งโอนที่ดินไปเป็นชื่อตัวเองแล้ว
การที่ทรัพย์ถูกโอนไปแล้วไม่ได้แปลว่าเรื่องจบ แต่ทำให้รูปคดีซับซ้อนขึ้นและเกี่ยวพันกับกำหนดเวลาโดยตรง สิ่งที่ต้องดูคือโอนไปโดยอาศัยฐานอะไร มีการตั้งผู้จัดการมรดกหรือไม่ และทายาทคนอื่นรู้เรื่องเมื่อใด เอกสารการจดทะเบียนที่สำนักงานที่ดินจึงเป็นสิ่งแรกที่ควรไปขอคัดมา
LAW
กฎหมายที่เกี่ยวข้อง
- ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1629, 1635 และ 1754
