สิบคน และสิบห้าวัน
พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 108 กำหนดให้นายจ้างซึ่งมีลูกจ้างรวมกันตั้งแต่สิบคนขึ้นไป จัดให้มีข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานเป็นภาษาไทย และให้ประกาศใช้ข้อบังคับนั้นภายในสิบห้าวันนับแต่วันที่นายจ้างมีลูกจ้างรวมกันตั้งแต่สิบคนขึ้นไป จุดตั้งต้นจึงไม่ใช่วันก่อตั้งกิจการหรือวันสิ้นปี แต่เป็นวันที่จำนวนลูกจ้างมาถึงสิบคน ซึ่งเป็นวันที่กิจการที่กำลังเติบโตมักไม่ได้จดไว้
แปดรายการที่ต้องมีเป็นอย่างน้อย
มาตรา 108 กำหนดว่าข้อบังคับนั้นอย่างน้อยต้องมีรายละเอียดเกี่ยวกับวันทำงาน เวลาทำงานปกติ และเวลาพัก วันหยุดและหลักเกณฑ์การหยุด หลักเกณฑ์การทำงานล่วงเวลาและการทำงานในวันหยุด วันและสถานที่จ่ายค่าจ้าง ค่าล่วงเวลา ค่าทำงานในวันหยุดและค่าล่วงเวลาในวันหยุด วันลาและหลักเกณฑ์การลา วินัยและโทษทางวินัย การร้องทุกข์ และการเลิกจ้าง ค่าชดเชย และค่าชดเชยพิเศษ
วินัยและโทษทางวินัย รายการที่ใช้จริงในคดี
ในแปดรายการนั้น รายการเรื่องวินัยและโทษทางวินัยเป็นข้อที่ถูกหยิบมาใช้ในคดีบ่อยที่สุด เพราะการเลิกจ้างโดยไม่จ่ายค่าชดเชยตามมาตรา 119 (4) อาศัยการฝ่าฝืนข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน ระเบียบ หรือคำสั่งของนายจ้างอันชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรม นายจ้างที่ไม่ได้เขียนวินัยไว้ให้ชัด จึงเสียฐานที่จะอ้างในภายหลัง ส่วนลูกจ้างก็ควรอ่านหมวดนี้ก่อนหมวดอื่น
การเผยแพร่ และช่องทางอิเล็กทรอนิกส์
มาตรา 108 กำหนดให้นายจ้างจัดเก็บสำเนาข้อบังคับไว้ ณ สถานประกอบกิจการหรือสำนักงานของนายจ้างตลอดเวลา และให้เผยแพร่และปิดประกาศข้อบังคับโดยเปิดเผย ณ สถานที่ทำงานของลูกจ้าง หรือเพิ่มเติมโดยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์ด้วยก็ได้ เพื่อให้ลูกจ้างได้ทราบและเข้าถึงได้โดยสะดวก ถ้อยคำว่าเพิ่มเติมเป็นจุดที่ควรอ่านให้ตรง เพราะเป็นการเพิ่มช่องทาง ไม่ใช่การแทนที่การปิดประกาศ
การแก้ไข และผลตามกฎหมายแรงงานสัมพันธ์
มาตรา 110 กำหนดว่าการแก้ไขเพิ่มเติมข้อบังคับที่ประกาศใช้ตามมาตรา 108 ให้นายจ้างประกาศข้อบังคับที่มีการแก้ไขเพิ่มเติมนั้น และให้นำมาตรา 108 วรรคสองและวรรคสามมาใช้บังคับโดยอนุโลม นอกจากนี้ พระราชบัญญัติแรงงานสัมพันธ์ พ.ศ. 2518 มาตรา 10 วรรคสามระบุว่า ในกรณีเป็นที่สงสัยว่าในสถานประกอบกิจการนั้นมีข้อตกลงเกี่ยวกับสภาพการจ้างหรือไม่ ให้ถือว่าข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานที่นายจ้างต้องจัดให้มีตามกฎหมายว่าด้วยการคุ้มครองแรงงานเป็นข้อตกลงเกี่ยวกับสภาพการจ้าง
PREPARE
สิ่งที่ควรเตรียม
- จำนวนลูกจ้างปัจจุบันและวันที่ครบสิบคน
- ข้อบังคับฉบับที่ใช้อยู่ ถ้ามี พร้อมวันที่ประกาศ
- ระเบียบและคำสั่งภายในที่ใช้อยู่จริง
- ลักษณะงานและเวลาทำงานที่ใช้จริงในกิจการ
- วิธีที่ใช้เผยแพร่ข้อบังคับให้ลูกจ้างทราบ
QUESTIONS
คำถามที่พบบ่อยในเรื่องนี้
ลูกจ้างลดลงต่ำกว่าสิบคนแล้ว ยังต้องมีอยู่ไหม
มาตรา 108 ผูกหน้าที่ไว้กับการมีลูกจ้างรวมกันตั้งแต่สิบคนขึ้นไป และกำหนดเวลาประกาศไว้ที่สิบห้าวันนับแต่วันที่มีลูกจ้างครบจำนวนนั้น สิ่งที่ควรพิจารณาต่อมาคือผลตามพระราชบัญญัติแรงงานสัมพันธ์ มาตรา 10 ที่อาจทำให้ข้อบังคับนั้นถือเป็นข้อตกลงเกี่ยวกับสภาพการจ้างไปแล้ว ซึ่งเป็นคนละเรื่องกับหน้าที่ต้องจัดให้มีตามมาตรา 108
แก้ข้อบังคับให้เข้มขึ้นได้เองหรือไม่
มาตรา 110 พูดถึงขั้นตอนการประกาศข้อบังคับที่แก้ไขเพิ่มเติม แต่คำถามที่แท้จริงมักอยู่ที่ผลตามพระราชบัญญัติแรงงานสัมพันธ์ มาตรา 10 ซึ่งอาจทำให้ข้อบังคับเป็นข้อตกลงเกี่ยวกับสภาพการจ้าง การแก้ไขในทางที่เป็นผลร้ายแก่ลูกจ้างจึงเป็นเรื่องที่ต้องพิจารณาภายใต้กฎหมายทั้งสองฉบับประกอบกัน ไม่ใช่เพียงทำตามขั้นตอนการประกาศ
LAW
กฎหมายที่เกี่ยวข้อง
- พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 108
- พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 110
- พระราชบัญญัติแรงงานสัมพันธ์ พ.ศ. 2518 มาตรา 10
